โอกินาวาเดือด นาวิกโยธินสหรัฐฯ ถูกกล่าวหาฆ่าหญิงญี่ปุ่น สะท้อนบาดแผลซ้ำซากและความคับข้องใจต่อฐานทัพอเมริกาที่ถูกเพิกเฉยมานาน จุดชนวนประท้วงเรียกร้องความยุติธรรม
เหตุฆาตกรรมหญิงชาวญี่ปุ่นที่ถูกกล่าวหาว่ากระทำโดยนาวิกโยธินสหรัฐฯ บนเกาะโอกินาวาทางตอนใต้ ได้ก่อให้เกิดความไม่พอใจอย่างรุนแรงในญี่ปุ่น ท่ามกลางเหตุการณ์ต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับบุคลากรชาวอเมริกันที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง
รายงานอัลจาซีร่า (5 ต.ค.) อ้างคำกล่าวของนายกรัฐมนตรีซานาเอะ ทาคาอิจิ ของญี่ปุ่น เมื่อวันจันทร์ว่า เหตุการณ์นี้เป็น “อาชญากรรมที่โหดร้าย” และรัฐบาลได้ยื่นประท้วงอย่างรุนแรงต่อวอชิงตัน โดยเรียกร้องให้ “ให้ความร่วมมืออย่างเต็มที่กับการสอบสวน” และ “ลงโทษทางวินัยอย่างเข้มงวดต่อบุคลากรทางทหารของสหรัฐฯ”
เมื่อวันอาทิตย์ที่ผ่านมา มีประชาชนประมาณ 100 คนเข้าร่วมการชุมนุมในเมืองนาฮา เมืองหลวงของจังหวัดโอกินาวา หลังจากมีข่าวแพร่กระจายว่า ทหารเรือสหรัฐฯ นายหนึ่งได้ก่อเหตุฆาตกรรมหญิงวัย 39 ปี และขโมยกระเป๋าเงินของเธอเมื่อวันก่อน
สถานีโทรทัศน์ NHK รายงานว่า ภาพจากกล้องวงจรปิดใกล้ที่เกิดเหตุแสดงให้เห็นชายชาวต่างชาติคนหนึ่งเข้าไปในห้องกับหญิงคนดังกล่าว และต่อมาก็ออกจากห้องไปคนเดียวพร้อมกับทรัพย์สินของเธอ ตำรวจจึงพบชายวัย 20 ปีที่มีลักษณะตรงกับคำอธิบายดังกล่าว ผู้ต้องสงสัยปฏิเสธข้อกล่าวหา
ตำรวจระบุชื่อผู้ต้องสงสัยคือ เดวิน เจคอบ บัลลาร์ด นาวิกโยธินสหรัฐฯ วัย 20 ปี สังกัดกองกำลังนาวิกโยธินที่ 3 ประจำการ ณ ฐานทัพอากาศฟูเทนมา ซึ่งมีลักษณะตรงกับภาพวงจรปิด อย่างไรก็ตาม ผู้ต้องสงสัยยังคงปฏิเสธข้อกล่าวหาดังกล่าว
และเหยื่อผู้เสียชีวิตคือ แอนนา ยางิ สตรีญี่ปุ่นวัย 39 ปี
“รัฐบาลเลือกที่จะรักษาความเป็นพันธมิตรระหว่างสหรัฐฯ กับญี่ปุ่นมากกว่าความปลอดภัย ชีวิต และเสียงของประชาชนในโอกินาวาเสมอมา” ทาคาอิจิกล่าวกับอัลจาซีรา
คำถามที่ประชาชนโอกินาว่า คับข้องใจมานานคือ ทำไมนาวิกโยธินสหรัฐฯ จึงยังประจำการอยู่ในโอกินาวา?
สหรัฐฯ มีกำลังพลประมาณ 54,000 นายประจำการอยู่ในญี่ปุ่น โอกินาวารับภาระหนักเกินกว่าสัดส่วน โดยเป็นที่ตั้งของฐานทัพสหรัฐฯ ประมาณ 70 เปอร์เซ็นต์ในประเทศ ซึ่งจัดตั้งขึ้นภายใต้สนธิสัญญาความมั่นคงทวิภาคีและข้อตกลงสถานะของกองกำลัง (SOFA) ที่ลงนามครั้งแรกในปี 1951 และแก้ไขเพิ่มเติมในปี 1960
ญี่ปุ่นมี “สิทธิหลักในการใช้เขตอำนาจศาล” สำหรับอาชญากรรมที่เกิดขึ้นนอกฐานทัพในขณะที่เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ไม่ได้ปฏิบัติหน้าที่ ในขณะที่สหรัฐฯ มี “สิทธิหลัก” สำหรับอาชญากรรมที่เกิดขึ้นในฐานทัพหรือขณะปฏิบัติหน้าที่
อากิบายาชิ จากมหาวิทยาลัยโดชิชะ กล่าวว่า โตเกียวและวอชิงตันมองว่าโอกินาวาเป็นกุญแจสำคัญในการยับยั้งการรุกรานทางทหารที่อาจเกิดขึ้นจากจีน “รัฐบาลสหรัฐฯ และญี่ปุ่นอ้างถึงความสำคัญทาง ‘ภูมิรัฐศาสตร์’ ของที่ตั้งของหมู่เกาะนี้มาโดยตลอด เพื่อใช้เป็นเหตุผลไม่เพียงแต่ในการประจำการเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการประจำการทหารสหรัฐฯ ในจำนวนที่สูงเกินกว่าสัดส่วนที่ควรจะเป็นด้วย”
“อย่างไรก็ตาม ในความเป็นจริงแล้ว การที่รัฐบาลญี่ปุ่นคงจำนวนทหารและสิ่งอำนวยความสะดวกทางทหารของสหรัฐฯ ในโอกินาวาไว้เป็นจำนวนมากนั้น เป็นเรื่องที่ไม่มีใครต้องการเช่นนั้น”
ศาสตราจารย์กล่าวว่า โอกินาวา หนึ่งใน 47 จังหวัดของญี่ปุ่น มีประชากรเพียง 1 เปอร์เซ็นต์ของประชากรทั้งหมดของญี่ปุ่น และมีพื้นที่น้อยกว่า 1 เปอร์เซ็นต์ของดินแดนทั้งหมดของญี่ปุ่น
“เสียงทางการเมือง หรือคะแนนนิยมของพวกเขาจึงดูเหมือนจะไม่มีความสำคัญต่อรัฐบาลญี่ปุ่น” เธอกล่าวเสริม “ที่สำคัญกว่านั้น โอกินาวาเป็นดินแดนที่ถูกญี่ปุ่นยึดครองในปลายศตวรรษที่ 19 และถูกเลือกปฏิบัติภายในญี่ปุ่นมาโดยตลอด”
ในอดีต โอกินาวาเคยเป็นอาณาจักรการค้าอิสระชื่อราชอาณาจักรริวกิว ก่อนที่ญี่ปุ่นจะผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของตนในปี 1879 สหรัฐอเมริกาปกครองโอกินาวา ซึ่งอยู่ห่างจากไต้หวัน 100 กิโลเมตร (60 ไมล์) ในจุดที่ใกล้ที่สุด ตั้งแต่สิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สองจนถึงปี 1972
“ฐานทัพทหารสหรัฐหลายแห่งที่ตั้งอยู่บนเกาะหลักของญี่ปุ่นถูกย้ายไปยังเกาะโอกินาวา แผ่นดินเกาะระดับรองแดนที่ไม่มีปากเสียง … หลังจากประชาชนชาวญี่ปุ่นบนแผ่นดินเกาะใหญ่เริ่มประท้วงการมีอยู่ของกองทัพสหรัฐในบริเวณใกล้เคียง”
เหตุการณ์ต่างๆ เช่น เสียงดัง เครื่องบินตก และพฤติกรรมของเจ้าหน้าที่ มักก่อให้เกิดความไม่พอใจในหมู่ชาวบ้าน
ก่อนนี้ ทหารนาวิกโยธินสหรัฐฯ เคยถูกกล่าวหาว่าก่ออาชญากรรมมาแล้ว มีประวัติอาชญากรรมยาวนาน รวมถึงการข่มขืน การทำร้ายร่างกาย การชนแล้วหนี และอุบัติเหตุเมาแล้วขับ ที่ถูกกล่าวหาว่ากระทำโดยเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ซึ่งจุดชนวนให้เกิดการประท้วงในโอกินาวา
เมื่อปีที่แล้ว ศาลญี่ปุ่นตัดสินจำคุกทหารนาวิกโยธินสหรัฐฯ ที่ถูกกล่าวหาว่าบีบคอและพยายามข่มขืนหญิงสาววัย 20 กว่าปี เป็นเวลา 7 ปี
ในปี 2017 อดีตทหารนาวิกโยธินสหรัฐฯ และพนักงานฐานทัพพลเรือนถูกตัดสินจำคุกตลอดชีวิตในข้อหาข่มขืนและฆาตกรรมหญิงท้องถิ่นในโอกินาวา ในปีเดียวกันนั้น ทหารนาวิกโยธินสหรัฐฯ ที่เมาสุราได้ขับรถชนรถบรรทุกขนาดเล็ก ทำให้คนขับรถบรรทุกวัย 61 ปีเสียชีวิต
ในปี 1995 การข่มขืนเด็กหญิงชาวโอกินาวาวัย 12 ปีโดยทหารสหรัฐฯ สามนาย นำไปสู่การประท้วงครั้งใหญ่
จากรายงานระบุว่า นับตั้งแต่ปี 1972 เมื่อสหรัฐฯ ส่งมอบการควบคุมโอกินาวาคืนให้ญี่ปุ่น มีเจ้าหน้าที่ทหารสหรัฐฯ ถูกจับกุมประมาณ 6,000 นาย ในปี 2024 จำนวนการจับกุมพุ่งสูงถึง 80 นาย สูงที่สุดในรอบ 20 ปี
อากิบายาชิกล่าวว่า ประชาชนในโอกินาวาต่างรู้สึกโกรธแค้นต่ออาชญากรรมเหล่านี้ ซึ่งพวกเขาเห็นว่าเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน “ชีวิตและแม้แต่การอยู่รอดของพวกเขาก็ไม่ปลอดภัยและถูกคุกคามจากการมีอยู่ของกองทัพสหรัฐฯ” เธอกล่าว
“พวกเขาได้แสดงออกถึงการต่อต้านและความโกรธแค้นต่อการมีอยู่ของกองทัพสหรัฐฯ และภาระที่ไม่เท่าเทียมกันของนโยบาย ‘ความมั่นคง’ ที่ถูกบังคับใช้กับพวกเขาตลอดหลายทศวรรษมานับครั้งไม่ถ้วน การประท้วงของพวกเขาถูกเพิกเฉยและไร้ผล”
คดีล่่าสุด ต้องดูว่าญี่ปุ่นและสหรัฐฯ ตอบสนองต่อการฆาตกรรมของยางิอย่างไร?
ทางการญี่ปุ่นแสดงความไม่พอใจต่อการฆาตกรรม ในขณะที่สหรัฐฯ ให้คำมั่นว่าจะให้ความร่วมมืออย่างเต็มที่ในการสอบสวน
“เป็นอาชญากรรมที่โหดร้ายและไม่ควรเกิดขึ้น”
นายกรัฐมนตรีทาคาอิจิกล่าวว่า ญี่ปุ่นได้ยื่นประท้วงต่อทางการสหรัฐฯ และเรียกอาชญากรรมนี้ว่า “โหดร้ายและชั่วร้ายอย่างยิ่ง”
รัฐบาลได้เรียกร้องให้สหรัฐฯ “ให้ความร่วมมืออย่างเต็มที่กับการสอบสวน บังคับใช้ระเบียบวินัยที่เข้มงวดมากขึ้นในหมู่บุคลากรทางทหารของสหรัฐฯ และใช้มาตรการอย่างละเอียดถี่ถ้วนเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดอาชญากรรมที่คล้ายคลึงกันขึ้นอีก” นายทาคาอิจิกล่าว
สถานทูตสหรัฐฯ และนาวิกโยธินได้แสดงความเสียใจต่อเหตุการณ์ดังกล่าวและกล่าวว่าพวกเขากำลังให้ความร่วมมือกับทางการญี่ปุ่น
นาวิกโยธินกล่าวในแถลงการณ์ว่า ผู้ต้องสงสัยซึ่งสังกัดกองกำลังนาวิกโยธินที่ 3 และประจำการอยู่ที่ฐานทัพอากาศนาวิกโยธินฟูเทนมา ถูกควบคุมตัวโดยทางการญี่ปุ่นแล้ว
จอร์จ กลาส เอกอัครราชทูตสหรัฐฯ โพสต์บนโซเชียลมีเดียว่า เขาได้พูดคุยกับกระทรวงการต่างประเทศของญี่ปุ่นและผู้ว่าราชการจังหวัดโอกินาวา โดยเสนอ “ความเสียใจอย่างสุดซึ้งและให้คำมั่นว่าจะให้ความร่วมมืออย่างเต็มที่ในการสอบสวน”
อากิบายาชิ จากมหาวิทยาลัยโดชิชะ กล่าวว่า เมื่อมีการก่ออาชญากรรม “รัฐบาลและกองทัพสหรัฐฯ มักจะบอกว่าพวกเขาจะจัดการกับปัญหาหรือสัญญาว่าจะเข้มงวดเรื่องระเบียบวินัยมากขึ้น”
“แต่ก็ไม่เคยได้ผล” เธอกล่าวเสริม
