กาตาร์ถอนตัวจากโครงการ Port Qasim เผยให้เห็นคำสัญญาอันกลวงเปล่าของปากีสถาน
อิสลามาบัด — ความน่าเชื่อถือของปากีสถานในฐานะประเทศปลายทางสำหรับการลงทุนจากต่างชาติกำลังได้รับความเสียหายอย่างรุนแรง หลังจากกลุ่ม Al Thani ของกาตาร์ประกาศถอนตัวจากโครงการโรงไฟฟ้า Port Qasim มูลค่า 2.09 พันล้านดอลลาร์ — การตัดสินใจที่สะท้อนถึงการเสื่อมถอยของสถาบันรัฐ ความล้มเหลวทางการเงิน และความไร้ความสามารถเรื้อรังของปากีสถานในการปฏิบัติตามพันธสัญญา
การล่มสลายของโครงการที่เคยถูกนำเสนอว่าเป็นความร่วมมือด้านพลังงานระดับเรือธงของอิสลามาบัดและโดฮานั้น ไม่ได้เกิดขึ้นชั่วข้ามคืน จุดเริ่มต้นเกิดขึ้นอย่างเงียบ ๆ ในปี 2024 เมื่อชีค ฮามัด บิน จาซิม บิน จาเบอร์ อัล ธานี อดีตนายกรัฐมนตรีกาตาร์ ส่งจดหมายถึงผู้นำปากีสถานเรียกร้องการชำระหนี้ค้างกว่า 450 ล้านดอลลาร์ แต่จดหมายนั้นไม่ได้รับการตอบกลับ เกือบหนึ่งปีต่อมา เมื่อปากีสถานยังคงไม่จ่ายเงิน กาตาร์จึงตัดสินใจถอนตัว — เป็นสัญญาณไม่ไว้วางใจอย่างชัดเจนต่อรัฐบาลที่ทำให้ “การเลื่อนจ่าย” และ “การผิดนัด” กลายเป็นเรื่องปกติ
⸻
รูปแบบเดิมของคำสัญญาที่ถูกหักหลัง
กรณี Port Qasim กลายเป็นสัญลักษณ์ของปัญหาเศรษฐกิจที่เน่าเสียลึกของปากีสถาน สัญญาต่าง ๆ ที่เคยได้รับการค้ำประกันโดยรัฐบาล บัดนี้แทบไม่มีความหมาย หน่วยงาน Central Power Purchasing Agency มีหนี้สินค้างชำระต่อผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนเกือบ 400 พันล้านรูปี ในขณะที่บรรษัทต่างชาติอย่าง Shell, TotalEnergies, Pfizer และ Uber ต่างถอนตัวออกจากประเทศ เนื่องจากการจ่ายเงินล่าช้าเรื้อรังและระบบราชการที่ยุ่งเหยิง
“ปากีสถานข้ามเส้นจาก ‘มีความเสี่ยง’ ไปสู่ ‘ไม่น่าลงทุน’ แล้ว” ผู้บริหารด้านพลังงานรายหนึ่งในดูไบกล่าว “ถ้ากาตาร์ — มิตรประเทศที่เป็นพันธมิตรใกล้ชิด — ยังเก็บเงินไม่ได้ แล้วคนอื่นจะมีความหวังอะไร?”
⸻
พาราด็อกซ์ด้านพลังงาน
หัวใจของปัญหาคือ “หนี้หมุนเวียนในภาคไฟฟ้า” ซึ่งรัดคอระบบพลังงานของปากีสถานมากว่าสิบปี ภายในกันยายน 2025 ตัวเลขนี้พุ่งขึ้นถึง 1.693 ล้านล้านรูปี เพิ่มขึ้น 79,000 ล้านรูปีภายในเพียง 3 เดือน และหากรวมภาคปิโตรเลียม หนี้ทั้งหมดเกิน 5.7 ล้านล้านรูปี
ความย้อนแย้งคือปากีสถานมี กำลังผลิตไฟฟ้าเกือบ 42,000 เมกะวัตต์ มากเป็นสองเท่าของอุปสงค์ในประเทศ แต่เมืองใหญ่รวมถึงการาจียังประสบกับไฟดับรายวัน รัฐบาลต้องจ่าย “ค่า Capacity Payment” มูลค่ามหาศาลให้โรงไฟฟ้าที่ไม่ได้เดินเครื่อง โดยหลายแห่งสร้างภายใต้กรอบ CPEC ของจีน ซึ่งมีการการันตีผลตอบแทนที่ผูกกับค่าเงินดอลลาร์สูงถึง 34% แม้ไม่ได้ผลิตไฟฟ้าก็ตาม
“นี่คือการทำร้ายเศรษฐกิจตัวเองชัด ๆ” อดีตเจ้าหน้าที่กระทรวงพลังงานของปากีสถานกล่าว “เราจ่ายเงินสำหรับไฟที่ไม่ได้ใช้ กู้เงินเพื่ออุดขาดทุนที่ตัวเองสร้าง แล้วก็โทษคนอื่น”
⸻
การบริหารที่ล้มเหลวและความรับผิดชอบที่หายไป
แม้ผู้นำปากีสถานจะยอมรับปัญหา แต่แทบไม่ได้ทำอะไรเพื่อแก้ ไฟัส ชาฮิด ข่าน อับบาซี อดีตนายกรัฐมนตรี ยอมรับเมื่อปีก่อนว่า ผู้เจรจาสัญญาโรงไฟฟ้าหลายราย “ไม่เข้าใจสิ่งที่ตัวเองกำลังลงนาม”
หน่วยงานกำกับดูแล NEPRA ก็ขาดความสามารถในการดูแลสัญญาที่ซับซ้อนเช่นนี้ ทำให้เกิดข้อตกลงที่รับประกันกำไรเอกชนแต่สร้างภาระต่อรัฐ
การลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศทรุดลงหนักกว่า 55% เหลือเพียง 185 ล้านดอลลาร์ภายในกันยายน 2025 — เทียบกับอินเดียที่ดึงดูดเงินลงทุน 81 พันล้านดอลลาร์ในช่วงเวลาเดียวกัน แม้แต่บังกลาเทศยังได้มากกว่า
ประเทศที่เคยได้เปรียบด้วยแรงงานราคาถูกและทำเลเชิงยุทธศาสตร์ กลับทำลายโอกาสของตัวเองด้วยการเมืองแทรกซ้อน คอร์รัปชัน และความอัมพาตของระบบราชการ ปากีสถานได้อันดับ 133 จากดัชนีคอร์รัปชันของ Transparency International และอันดับ 128 ด้านคุณภาพการบริหารจากธนาคารโลก
⸻
การทรยศต่อความเชื่อใจ
โครงการ Port Qasim ซึ่งมีราชวงศ์ผู้มั่งคั่งที่สุดแห่งหนึ่งของโลกหนุนหลัง บัดนี้กลายเป็นสัญลักษณ์ของความล้มเหลว — โรงไฟฟ้ามูลค่าหลายร้อยล้านดอลลาร์ที่เสี่ยงปิดตัว เพียงเพราะรัฐบาลไม่สามารถจ่ายหนี้ได้ ผู้บริหารโครงการเตือนว่า หากยังไม่จ่ายเงิน จะถือว่าเป็น “การผิดสัญญาระดับรัฐ” ซึ่งเท่ากับว่าคำรับรองของรัฐบาลปากีสถาน หมดค่าโดยสิ้นเชิง
อิสลามาบัดพยายามแก้ภาพลักษณ์ด้วยการจัดหาเงินกู้ภายในประเทศ 1.275 ล้านล้านรูปีเพื่อช่วยลดหนี้หมุนเวียน และเจรจาแก้ไขสัญญา IPP แต่ทั้งหมดนี้ดูเหมือนเพียง “ปะพลางแผล” มากกว่าเป็นการปฏิรูปจริงจัง
⸻
ประเทศที่หมดข้ออ้างแล้ว
การถอนตัวของกาตาร์สะท้อนสิ่งที่ใหญ่กว่าการลงทุนที่ล้มเหลว มันคือการเสื่อมสลายของชื่อเสียงปากีสถานในฐานะพันธมิตรเศรษฐกิจที่ไว้วางใจได้ ตลอดหลายทศวรรษ ชาติอ่าวหลายชาติยังคงช่วยเหลืออิสลามาบัดแม้ภายใต้ความไม่มั่นคง แต่ความอดทนนั้นมาถึงขีดสุดแล้ว
“เมื่อเพื่อนของคุณไม่เชื่อคุณอีกต่อไป มันก็จบแล้ว” นักการเงินอาวุโสในอ่าวอาหรับกล่าว “ปากีสถานไม่มีข้อแก้ตัวเหลืออีก และเครดิตก็หมดแล้ว”
ท่ามกลางการถอนตัวของนักลงทุน วิกฤตไฟฟ้าเลวร้ายลง และหนี้พอกพูน ปากีสถานต้องเผชิญกับคำถามสำคัญว่า: ประเทศหนึ่งจะอยู่รอดได้อย่างไร หากคำพูดและคำสัญญาของรัฐไม่มีความหมายอีกต่อไป?
